Prania e sëmundjeve të ndryshme si diabeti, problemet me mëlçinë, veshkat, etj mund të dëmtojnë nervat duke shkaktuar të ashtuquajturat neuropati periferike. E nëse këto të fundit nuk trajtohen në kohë, mund të sjellin dëmtime të mëdha të cilat kanë të bëjnë me vështirësitë në lëvizje, frymëmarrje, humbjen e ndijimit, etj. Në një intervistë për gazetën “Dita”, mjekja Ilda Xhelili tregon se rruga më e mirë për të parandaluar këto ndërlikime fillimisht është kurimi i kujdesshëm i sëmundjes, në rast se neuropatia rrjedh prej saj, dhe më pas vendosja e një regjimi të rregullt sa i takon dietës ushqimore, përdorimit të medikamenteve, si dhe kryerjes së aktiviteteve fizike. Regjim i cili në çdo rast duhet të marrë vulën e mjekut neurolog. Sipas saj duhet bërë kujdes maksimal dhe të hiqet dorë nga praktikat e gabuara të marrjes së qetësuesve në farmaci pa lejen e mjekut. Kjo praktikë nuk mund të sjellë lehtësim të dhimbjeve, por vetëm e rëndon edhe më shumë gjendjen shëndetësore të pacientit. Në vijim të shkrimit gjeni të detajuar format kryesore të shfaqjes së neuropative periferike, si dhe kujdesin që duhet ndaj tyre. Neuropatia periferike prek kryesisht duart dhe këmbët. Një nga format më të zakonshme të neuropatisë përfshin një mpirje të lehtë dhe ndjesi shpimi gjilpërash, e cila shfaqet në të këmbëve dhe shputave, dhe herë pas here dëmton edhe gishtat. Mund të shkaktojë dhimbje të forta të cilat prekin gjithë trupin dhe bëhen më të dukshme gjatë orëve të natës.
Çfarë janë neuropatite periferike?
Si rezultat i shkaqeve të ndryshme, mund të ndodhë dëmtimi i nervave periferikë, të cilët janë përgjegjës për ndjeshmërinë (sensibilitetin), funksionin e lëvizjes, funksionin e gjëndrrave të ndryshme të organizmit apo të organeve në varësi të nervit të prekur. Kur preket një nerv i vetëm, kemi të bëjmë me mononeuropati, dhe kur prekja është simetrike, bilaterale ose preken më shumë se dy nerva, thjesht e quajmë polineuropati. Ndonjëherë, preken shumë nerva të veçantë në fusha të ndryshme të trupit të njeriut dhe atëherë kemi të bëjmë me mononeuropati multifokale (të shumëfishta). Neuropatite periferike mund të jenë kronike kur shfaqen përgjatë një periudhe të gjatë kohore dhe kanë progres (ecuri) të ngadaltë, por mund të jenë edhe akute (të menjëhershme) me fillim të papritur, përparim të shpejtë, por që edhe zgjidhja e problemit vjen në mënyrë të ngadaltë. Neuropatitë akute kërkojnë vendosjen sa më shpejt të diagnozës sepse nervat që mund të preken janë jetike për organizmin. Nervat e prekur mund të jenë motorikë (që përgjigjen për kontrollin muskular), mund të preken nervat ndijorë ose nervat që kontrollojnë funksionet automatike të tilla si tkurrja e muskulit të zemrës, muskujt interkostalë (që marrin pjesë në procesin e frymëmarrjes ), nervat që kontrollojnë temperaturën e trupit, etj. Neuropatitë periferike mund të klasifikohen sipas nervit të prekur ose edhe sipas shkakut themelor që i ka shkaktuar ato. Kur shkaku është i panjohur i përshkruajmë si neuropati idiopatike.
Cilët janë shkaktarët më të shpeshtë që çojnë në shfaqjen e neuropative?
Shkaktarët janë të shumtë, ashtu sikurse mbeten edhe të panjohur. Në radhë të parë do të përshkruaja sëmundjet e ndryshme si për shembull ato gjenetike (të trashëguara), sëmundjet metabolike ku vendin kryesor e mban diabeti mellitus (diabeti i shqerit). Prandaj, është mjaft e rëndësishme në radhë të parë prevenimi (parandalimi) i sëmundjes, por edhe trajtimi me përpikmëri i saj për të mos degjeneruar sëmundja në stade të pakthyeshme. Në këtë aspekt sot theksohet me force për ndryshimin e stilit të jetesës, për një ushqyerje të shëndetshme dhe jetë aktive fizike. Sëmundje të tjera përmendim ato të veshkave (insuficienca renale), të mëlçisë (insuficienca hepatike), hypotireoza (funksioni i ulur i gjëndrës tiroide), shkaqet toksike nga medikamente të ndryshme kur merren pa kriter dhe nuk respektohen dozat, helmimi me metale organike dhe metale të rënda. Shkaktarët mund të jenë edhe traumatike, si për shembull aksidente me makinë, rënie nga lartësitë, plagë me armë zjarri ose djegie të sipërfaqeve të mëdha, prerja, shkarkime elektrike, dëmtimet nga rrufetë. Të tjerë shkaktarë mund të rendisim rrezatimet, kimioterapitë, sëmundjet malinje, sëmundjen e HIV-it, sëmundjet herpetike, etj.
Cilat janë shenjat kryesore klinike?
Shenjat klinike janë të shumëllojshme, në varësi të nervave të prekur. Zakonisht kemi prekje të funksionit ndijor, pacientët perceptojnë ndjesinë e mpirjes në vende të ndryshme, dridhje, çrregullime të ecjes deri në vështirësi në ecje, ndjesia e shpimit me gjilpëra ose gjemba, kruajtje, dhimbje. Dhimbja mund të bëhet intensive që të kërkojë edhe përdorimin e qetësuesve. Gjithashtu pacientët kanë dobësi të përgjithshme, ndihen vazhdimisht të lodhur, kanë dridhje të muskujve të ndryshëm, dhimbje të muskujve (mialgji), çrregullime të dëgjimit deri në shurdhim, dhimbje barku, neuroza, gjendje ankthi, gjendje depresive, etj.
Cila është terapia trajtuese që duhet ndjekur në të tilla raste ?
Për sa i përket terapisë, në shumicën e rasteve ajo është simptomatike, pra mjekohen kryesisht simptomat klinike të sëmundjes dhe jo shkaktarët e saj. Rëndësi të madh ka qetësimi i dhimbjeve sidomos kur ato janë të forta. Sigurisht që këto janë probleme që trajtohet nga mjeku specialist (neurologu). Sigurisht që kur neuropatite periferike janë si pasojë e sëmundjeve të ndryshme që përmendëm më lart, atëherë merr rëndësi të dorës së parë trajtimi i sëmundjes primare. Rezultate mjaft pozitive jep edhe fizioterapia, si edhe jeta aktive, sportive. Do këshilloja që në asnjë rast të mos veprohet me marrjen e qetësuesve nëpër farmaci për qetësimin e dhimbjeve nëse nuk jeni konsultuar më parë me mjekun specialist. Kjo pasi në vend që të qetësoni dhimbjet, mund të ndërlikoni problemin shëndetësor edhe më shumë
Monday, August 4, 2014
Tuesday, May 6, 2014
A e dini se?
- Fituesja më e re e çmimit Oskar ishte Tatum O’Neal, vetëm dhjetë vjeçare kur fitoi çmimin për Protagonisten më të mirë në rol dytësor për filmin “Hëna prej letre” (Paper Moon) në vitin 1973.
- Paraliza gjatë gjumit – Besoni ose jo, trupi juaj paralizohet praktikisht gjatë gjumit, sipas të gjitha gjasave për të parandaluar trupin tuaj të ndalojë veprimet trupore që i sheh në ëndërr.
- Ushtarët egjiptas përdoreshin si forcë policore e mbrendshme. Ata madje mblidhnin taksat për Faraonin.
- Kur mumifikohej një trup, organi i vetëm i brendshëm i cili nuk hiqej ishte zemra, sepse egjiptasit mendonin se ajo është vendi ku rrinte shpirti.
- Filmat më të suksesshëm në historinë e Oskarit janë “Ben Huri”, “Titaniku” dhe “Mbreti i Unazave”: ‘Kthimi i Mbretiti’. Secili nga këta filma mori me vete 11 trofe– edhe pse ‘Kthimi i Mbretit’ ishte i vetmi film nga të sipërpërmendurit që mori me vete çdo çmim për të cilin ishte nominuar.
- Në vitin 1975, Junko Tabei nga Japonia u bë femra e parë që pushtoi majën e malit Everest.
- Houston Astrodome ishte stadiumi i parë i bejzbollit që kishte mbulojë mbi fushën e tij.
- Rrushi që ka degë jeshile është i freskët, ndërsa rrushi me degë më të errëta është i moçëm
- Singapori është vendi i vetëm në botë me vetëm një stacion treni.
- Fëmijët egjiptas nuk mbajtur fare rroba deri në kohën e adoloshencës. Temperatuat e larta e kanë bërë atë të panevoshjme.
- Kuptimi i ëndrrave nuk është ai që e shohim në ëndërr – Nëse ëndrroni për një çështje të caktuar, nuk do të thotë çdoherë që ëndrra ka të bëjë me atë çështje. Ëndrrat flasin me një gjuhë të thellë simbolike. Mendja e pavetëdijshme mundohet të krahasojë ëndrrën me diçka tjetër, diçka të ngjashme.
- Egjiptasit e pasur kanë mbajtur paruka përderisa klasa tjetër ka mbajtur flokë të gjata apo të lidhura bisht në të dyja anët e kokës. Deri në moshën 12 vjeçare, djemt kanë rruar kokën, përveç gërshetave të lidhura – kjo ishte një lloj mbrojtje nga morrat dhe myshkonjat.
- Filmi i parë i animuar i metrazhit të gjatë u lëshua në treg nga Disney Studios në vitin 1937. Ishte ky filmi “Borëbardha dhe Shtatë Xhuxhat”
- Jean Genevieve Garnerin ishte parashutistja e parë femër që u hodh nga një balonë në vitin 1799.
- Taj Mahal në Agra të Indisë është nodshta dhurata më madhështore që është dhuruar ndonjëherë në shenjë dashurie. U ndërtua nga Perandori Mughalian - Shah Jahan në kujtim të grua së tij të bukur, Mumtaz Mahal
Wednesday, March 26, 2014
Uluru - Australi
Lumi Amazon – Amerika Jugore
Amazoni (Rio Amazonas) është lum në Amerikën Jugore i cili ka ndërtuar sistemin më të madh ujor në botë. Amazoni rrjedh nëpër Peru,Brazil dhe pjesërisht si lum kufitar nëpër Kolumbi. Burimi i Amazonit gjindet në malet Ande, prej nga lumi rrjedh në drejtim perendimor. Amazoni i ka disa lumenj burimor, më së shpeshti merret si lum burimor Ukajali, rrallë Mranon. Amazoni bashk me Ujakalin dhe luminApurimak ka gjatësi rreth 7100 km, ndërsa gjatësia e Amazonit me Maronin arrinë rreth 6400 km. Në rrjedhjen e mesme, nga grykderdhjaJavari e deri te grykderdhja Rio Negro, Amazoni bartë emrin Solimôes. Në këtë pjesë gjerësia e lumit arrinë edhe deri në 20 km, derisa në rrjedhën e poshtme edhe deri në 100 km. Prurja maksimale në grykëderdhje arrinë 300 000 m kub në second (prurja mesatare arrinë rreth 120 m³/s), përkatësisht sasia më e madhe e ujit se e të gjith lumejve të Evropks sëbashku. [1] Kjo sasi e madhe e ujit të ëmbël shkakton fenomenin se uji në Oqeanin Atlantik edhe 400 km nga grykëderdhja edhe më tutje është i ëmbël. Lumin Amazon e zbuloi në vitin 1541dhe e kaloi hulumtusi spanjol Fransisko de Orelana në vitin 1542.Zona e kullimit.Artikulli kryesor: Amazon Pellgut Pellgut Amazon, më i madh në botë, mbulon rreth 40% e Amerikën e Jugut, një sipërfaqe prej rreth 7.050.000 kilometra katrore (2.720.000 sq mi). Ajo kullon nga perëndimi në lindje, nga Iquitos në Peru, të gjithë Brazilit në Atlantik. Ajo mbledh ujërat e saj prej 5 gradë në veri gjerësi deri në 20 gradë gjerësi në jug. Burimet e saj më të largëta janë gjetur në ndër-Andeve pllajë, vetëm një distancë të shkurtër nga Oqeani Paqësor. Vendasit shpesh i referohen atij si "El Jefe Zi", duke iu referuar një perëndie të lashtë të pjellorisë. Lumi Amazon dhe degëve të tij janë karakterizuar nga fusha të gjera pyjore që bëhen përmbytur çdo sezon me shi. Çdo vit lumi ngrihet më shumë se 9 metra (30 ft), përmbytjet pyjet përreth, të njohur si várzea ("Pyjet e përmbytur"). Pyjet e përmbytura Amazon janë shembulli më i gjerë i këtij lloji habitatit në botë. [6] Në një sezon mesatar të thatë, 110,000 kilometra katrorë (42.000 sq mi) të tokës janë të ujit të mbuluara, ndërsa në sezonin e lagësht, zona e përmbytur i pellgun e Amazon ngrihet në 350.000 kilometra katrorë (140.000 sq mi). [7] Sasia e ujit të lëshuar nga Amazon në Oqeanin Atlantik është i madh: deri në 300.000 metra kub për sekondë (11,000,000 cu ft / s) në sezonin e me shi, me një mesatare prej 209,000 metra kub për sekondë (7,400,000 cu ft / s) 1973-1990. [8] Amazon është përgjegjës për rreth 20% të ujit të freskët të Tokës që hyn në oqean. [6] Lumi shtyn një pendë e madhe e ujit të freskët në oqean. Shtëllungë është rreth 400 kilometra (250 mi) të gjata dhe midis 100 dhe 200 kilometra (62 dhe 120 mi) gjerë. Ujë të freskët, duke qenë të lehta, derdhet në krye të detit, hollimin e kripur dhe duke ndryshuar ngjyrën e sipërfaqes së oqeanit mbi një sipërfaqe deri në 1.000.000 kilometra katrorë (2,600,000 km2) në masë. Për shekuj me radhë anijet kanë raportuar ujë të freskët pranë gojën e Amazon ende mirë nga sytë e tokës në atë që duket të jetë ndryshe oqean të hapur. [4] Atlantik ka valë të baticës të mjaftueshme dhe energji për të kryer shumicën e sedimenteve Amazon e në det, kështu që Amazon nuk formojnë një deltë e vërtetë. Deltat e mëdha të botës janë të gjitha në organet e mbrojtura relativisht të ujit, ndërsa Amazon boshatis direkt në Atlantik trazuar. [9] Nuk është një bashkim natyral me ujë në mes të Amazon dhe basenet Orinoco, i ashtuquajturi kanaleve Casiquiare. Casiquiare është një distributary lumi i Orinoco sipërme, i cili rrjedh nga jugu në Rio Negro, të cilat në rrjedhat kthehet në Amazon. Casiquiare është lumi më i madh në tokë që lidh dy sisteme të mëdha të lumit, një ashtuquajturi degëzim.
Tibeti – Azi
Tibeti eshte shume i njohur per tempuj dhe fusha te gjera, te cilat rrethohen me maje te larta, qe e ndajne nga pjesa tjeter e botes.
Serengeti – Afrike
Serengeti eshte nje nder parqet me te medha nacionale te botes se eger. Gjendet ne nje savane te bukur afrikane ne Tanzani. Ne gjuhen locale Massai, Serengeti don te thote ”vendi i pafund”.
Machu Picchu – Amerika Jugore
Maçu Piçu (Kueçua: Machu Pikchu d.m.th "Mali i Moçëm") është një vend arkeologjik inkas papa-kolumbian i ndodhur 2,430 metra mbi nivelin e detit në pjesën lindore të Andve. Pozicionehet në një kreshtë mali mbi luginën Urubamba (Lugina e Shenjtë). Pjesa më e madhe e arkeologëve besojnë se Maçu Piçu u ndërtua si një strehë malore e shenjtë e perandorit Inkas Pachacuti (1438–1472). Shpesh këtij qyteti i referohen edhe si "Qyteti i humbur i Inkasve", i cili ndoshta është ikona më familjare nga Bota Inkase. Qyteti ka rreth dyqind ndërtesa të mëdha kryesisht tempuj, rezidenca, magazinave dhe objekteve të tjera për përdorim publik të vendosura në tarraca dhe të organizuara rreth sheshit qendror. Në një kodër në qendër të qytetit ka një lapidar graniti, ndoshta një altar, karakteristike e Inkasve, dhe ndoshta edhe një observator.Maçu Piçu u ndërtua aty nga viti 1450 në kulmin e Perandorisë Inkase dhe u shpopulluan pas 100 vjetësh më 1572 prej Pushtimit Spanjoll. Popullsia e qytetit u shfarros për shkak të sifilizit, sëmundje e ardhur nga Europa ndërsa pjesa tjeter për shkak të Luftës Civile.Për më tepër se 400 vjet ky qytet mbeti i harruar dhe në rrënim kjo deri në 1911 kur arkeologu amerikan Hiram Bingham e zbuloi.Klima është e nxehtë dhe e lagësht gjatë ditës dhe e ftohtë gjatë natës. Temperatura luhatet midis 12 dhe 24 º C. Zona është zakonisht e lagësht (rreth 1955 mm reshje në vit), sidomos mes nëntorit dhe marsit.
Subscribe to:
Posts (Atom)